ARHEO ETNO PARK U RAVNI

 

Arheo-etno park se nalazi u selu Ravna na 8 km severno od Knjaževca, na jugoistočnim padinama Tupižnice. Park je smešten u dvorištu stare seoske škole, koja je sagrađena 1906. godine.

Na izbor ovog sela za smeštaj arheo-etno parka uticala je blizina lokaliteta-antičkog naselja Timacum Minus.

ravna
Arheo – etno park

Prva istraživanja datiraju iz 1899. godine (Antun fon Premerštajn i Nikola Vulić), dok u novije vreme ona počinju 1975. godine pod pokroviteljstvom Arheološkog instituta iz Beograda i Zavičajnog muzeja iz Knjaževca.

Desetine primeraka rimskih spomenika karakterističnih po natpisima koje nose (žrtvenika, carskih počasnih natpisa, nadgrobnih stela i sl.), kao i brojni primerci antičke bronzane i mermerne skulpture, reljefi i drugi predmeti visoke umetničke i zanatske vrednosti, pronađeni su u toku ovih sistematizovanih naučno – istraživačkih radova, ali i prili-kom poljoprivrednih radova lokalnog stanovništva.

Jedan deo ove bogate kolekcije čuva se danas u muzejima u Beogradu, Nišu, Zaječaru i Knjaževcu. O konzervaciji i restauraciji brine Zavod za zaštitu spomenika kulture iz Niša.

Iz sačuvanih opisa i planova vidi se da je dominantan položaj zauzimalo utvrđenje sa visokim, dobro sačuvanim bedemima i kulama. U neposrednoj okolini razvijalo se naselje sa objektima za stanovanje, vilama, hramovima, termama…

U dvorištu škole nalaze se kopije kuća iz Gornje Kamenice i Berčinovca sa ekonomskim zgradama, koje ilustruju ambijent patrijahalne zajednice XIX veka.

 

 

TIMACUM MINUS

 

Timacum Minus (Ravna, Kuline ili Gradište) predstavlja rimsku naseobinu čiji temelji datiraju iz prvog veka naše ere i traju kasnije do Justinijanove obnove carstva u VI veku (mada ima dokaza da su ovde vojne jedinice rimskih legionara boravile i ranije).

timacum minus
Timacum Minus

Lokalitet se nalazi nadomak sela Ravne, severno od Knjaževca u ravni leve obale Timoka na jugoistočnim padinama planine Tupižnice.

Timacum Minus obuhvata nekoliko celina. Dominantan položaj je zauzimalo utvrđenje sa visokim, dobro sačuvanim bedemima i kulama. U neposrednoj okolini razvijalo se naselje. Tvrđava je služila kao logor rimske pomoćne jedinice – kohorte i primala je od 500 do 1000 vojnika, pešaka i konjanika.

Samo utvrđenje od nastanka nekoliko puta je dograđivano što se može videti na samim zidinama. Prvo, zemljano utvrđenje podignuto je verovatno krajem I veka n.e. Drugo, od čvrstog materijala – kamena, sredinom II veka n.e., a temeljnu prepravku je doživelo u toku IV veka, dok je definitivan oblik dobilo u vreme Justinijanove obnove.

Specifična je obnova iz IV veka po mermernim spomenicima (često sa urezanim natpisima)  i kvaderima od peščara od kojih su mnogi sa obližnjih nekropola i hramova, očigledno sakupljeni na brzinu, po još nerazjašnjenim okolnostima uzidani.

Terme potiču iz II veka n.e. a prepravljene su u IV veku. Počivaju na sistemu stubića koji su držali pod, a između njih je strujao topao vazduh iz ložišta i ravnomerno grejao prostorije. Ulaz se nalazio sa istočne strane i služio je kao garderoba, a imale su još i mlako zagrejanu prostoriju i dve jače zagrejane prostorije sa po jednim ložištem kao i hladno kupatilo sa manjim bazenom. Bile su omiljeno mesto za sastajanje vojnika.


 

 

 

CRKVA SVETE BOGORODICE

 

 

Crkva Svete Bogorodice, nalazi se u selu Donja Kamenica, 15 kilometara jugoistočno od Knjaževca.

Zadužbina je nepoznatog vlastelina i potiče iz prve polovine 14. veka. Ova crkva predstavlja najoriginalniji i najvredniji umetnički spomenik Eparhije timočke.

Osnova crkve je u obliku upisanog krsta. Zasvedena je poluobličastim svodom, a njeno kube počiva na pandantifima.

Na zapadnoj strani je priprata sa spratom, čiji su bočni delovi nadvišeni kulama.

Arhitektura je kombinacija romanike, gotike i moravske arhitekture. Živopis crkve je od izuzetne vrednosti, i stilski i ikonografski.

Neke od fresaka su jedinstvene u srpskom srednjevekovnom slikarstvu.

Smatra se da su živopis radila dva majstora, a posebno blago čine ktitorske kompozicije i portreti vlastelina sa bogatstvom detalja u prikazivanju njihove odežde.

Izuzetne umetničke vrednosti su predstave Tajna večera, Blagovesti, Bogorodica Odigitrije sa Hristom, Uspenje Presvete Bogorodice i jedinstvena predstava zagrljenih Svetih Ratnika Teodora Tirona i Teodora Stratilata na konjima, kao i ciklusi iz života Svete Petke.

Arheološka istraživanja, koja su pratila konzervatorske radove od 1979. do 1981. godine, portvrdila su postojanje nekropole sa 70 grobova oko crkve.

 

 

 

MANASTIR SVETE TROJICE

 

Manastir Svete Trojice se nalazi 17 kilometara jugoistočno od Knjaževca, između Donje i Gornje Kamenice.

sv.trojica
Manastir Svete Trojice

Crkva je zadužbina despota Lazara, najmlađeg sina Đurđa Brankovića o čemu svedoči natpis u malteru, za koji se zna iz prepisa koji je načinio iguman Pantelejmon.

Unutrašnjost crkve je bila živopisana, ali od prvobitnog živopisa nije sačuvano ništa. Vidljivo je samo nekoliko fragmenata fresaka u kubetu i priprati („Strašni sud”), koji pripadaju obnovi iz prve polovine XIX veka.

Pored ove crkve pronađena je manja nekropola. Manastir je i danas aktivan kao ženski.

 

 

 

PRAISTORIJSKI CRTEŽ

 

Najstarije nalazište koje svedoči o postojbini ljudske zajednice na prostoru opštine Knjaževac locirano je u selu Gabrovnica, a radi se o praistorijskom crtežu.

Unregistered RawShooter essentials 2005 1.1.2 bld 14
Praistorijski crtež u Gabrovnici.

Na zidu male pećine konstatovano je pet predstava naslikanih crnom bojom – konj sa jahačem, na dva mesta u pećini, konj sa bodežom, jedan nepravilan krug i jedna vrlo „nečitka” predstava.

Način predstavljanja je prilično šematski i linearan, a pada u oči da je figura jahača nesrazmerno mala u odnosu na konja.

Sve predstave naslikane su crnom bojom nalik na garež, koja se stopila sa krečnjačkom podlogom i ne otire se. Na crtežima sa konjanikom boja je slabije očuvana.

 

 

DEBELIČKI MLIN

 

Mlin koji je u privatnoj svojini, sagrađen je od 1924. do 1926. godine, prema projektu češke firme Jos. Prokopa Synove iz Pardubice, koji je naručio Nikola Božinović, a koji se već bavio mlinarstvom.

Debelički mlin
Unutrašnjost mlina u Debelici

Debelički Mlin, podignut na prilazu sela, okružen skladišnim i stambenim objektima, stilski ima obeležja gradnje industrijskih objekata iz vremena razvoja industrije i predstavlja jedan od najstarijih industrijskih objekata u knjaževačkoj opštini.

Mašine u mlinu su originalne, a složeni sistem cevi, koji je od drveta, mašine za prosejavanje, merenje i transport, funkcionišu i danas, osim mašinskog dela (rotora), koji je pokretala voda, a koji danas pokreće struja.

Staru i autentičnu proizvodnu liniju za mlevenje žitarica višeetažnog Debeličkog mlina čine mašine i mašinski sklopovi renomiranog češkog proizvođača mašina za mlinsku industriju.

Jedan je od malog broja koji je funkcionalno i originalno sačuvan kod nas,  jedinstvena je i kao takva ima neosporan značaj za istoriju tehnike i njenu upotrebu na tlu naše zemlje.

Posebnu vrednost elemenata koji čine proizvodni proces Debeličkog mlina osim autentičnosti i funkcionalnosti, čini permanentan rad do današnjeg dana.

U kompleksu mlina je više skladišnih objekata, kao što su  tri kuće iz 1929. 1931. i 1933. godine koje su pripadale Nikolinim sinovima, a koje su gradskog tipa sa elementima u duhu akademizma i secesije.

Ostali objekti u okviru kompleksa (ekonomski objekti u sastavu kuća) su u duhu narodnog graditeljstva.

Odlukom Vlade Srbije mlin je proglašen za spomenik kulture.

 

 

 

>Dodaj komentar