GURGUSOVAČKA KULA

 

Na rečnoj terasi, iznad zgrade Skupštine opštine nalazi se Gurgusovačka kula, četvorougaona zgrada, duga oko 13 m, široka 10,5 m, opasana kamenim zidom. Sa terase kule pruža se lep pogled na grad.

gurgusovacka.kula
Gurgusovačka kula

Krajem XVIII veka Turci su na mestu Gurgusovačke kule izgradili naselje ograđeno palisadom i zaštićeno dubokim rovom. U njemu je boravila posada od oko 100 Turaka.

Izgleda da je Ustavobraniteljski režim oko 1842. godine utvrđenu građevinu, zaostalu od Turaka, prepravio u kulu koja se sastojala od prizemlja i dva sprata. Ta građevina je uskoro postala tamnica za istaknute ličnosti svrgnute dinastije Obrenović.

Visoka, opasana kamenim zidom, na položaju koji je dominirao gradom, sa jezivim pričama o patnjama njenih osuđenika, postala je simbol čitavog kraja i nazvana je ,,srpskom bastiljom”.

Zbacivši kneza Aleksandra Karađorđevića i Ustavobranitelje, Narodna skupština je pozvala Miloša Obrenovića iz Vlaške na presto. Na putu za Beograd Knez Miloš je svratio u Gurgusovac gde ga je narod svečano dočekao. Knez zapovedi da se kula zapali i sruši (17. januara 1859. godine), a Gurgusovčani da bi ovo veliko delo Kneza ostalo upamćeno promeniše ime svoje varošice u Knjaževac.

       

 

 

CRKVA SVETOG ĐORĐA

 

Sa izgradnjom crkve posvećenoj Svetom Đorđu počelo se 1833. godine. Crkva je završena 1835. a zvonik sa satom podignut je na crkvi 1866. Ikonostas crkve je naslikao Georgije Bakalović iz Sremskih Karlovaca, učenik Stefana Gavrilovića, jednog od najznačajnijih slikara s početka XIX veka.

sv.djordje2
Crkva Sv. Đorđa

U čast završetka gradnje, Knjaz Miloš, crkvi je poklonio dva zvona i Jevanđelje (iz 1805.), koje je 1878. trgovac Ilija Jeremić (tadašnji komandant bataljona knjaževačke vojske) doneo iz Bugarske.

Za vreme srpsko–turskog rata 1876. godine, Knjaževac je potpuno spaljen, tada je stradala i crkva. Obnovljena je 1878. godine, a novi ikonostas je izradio slikar Nikola Marinković, takođe iz Sremskih Karlovaca.

U riznici knjaževačke crkve čuva se Jevanđelje iz 1805. godine, srebrni krst iz 1866.  i dve ikone, ostaci starog ikonostasa, iz 1835. godine.

 

 

MUZEJ GRADA KUĆA ACE STANOJEVIĆA

 

Muzej grada nalazi se u kući radikalskog prvaka Ace Stanojevića. Brojni primerci zatečenog originalnog materijala, arhivska građa i lični predmeti Ace Stanojevića, kao i materijal koji je dobijen na poklon od starih knjaževačkih porodica ili pojedinaca, čine skroman ali značajan fond.

g1-1
Kuća Ace Stanojevića

Radi se o kulturno-istorijskom spomeniku s kraja XIX i početka XX veka koji dočarava ambijent i vreme u kome je živeo Aca Stanojević.

Za izlaganje raznovrsnih predmeta visoke kulturne i umetničke vrednosti iskorišćene su prostorije gornje etaže, u kojima je gradski enterijer scenski prikazan.

Donja etaža je prostor iskorišćen za različite „nemuzejske” sadržaje: kao prodajna galerija, nekada kao sala za venčanja, za održavanje književnih i muzičkih večeri, predavanja i naučnih skupova.

 

 

 
STARA ČARŠIJA

 

Najlepši deo Knjaževca je njegovo gradsko jezgro, „Stara čaršija”.

Šarene fasade trgovačkih i zanatlijskih radnji, mehana i letnjih bašti, ogledaju se u bistrim vodama Svrljiškog Timoka, uklopljene u moderne životne tokove i zaštićene kao kulturno-istorijsko nasleđe.

stara.carsija2
Stara čaršija

Stara knjaževačka čaršija predstavlja celinu koju čine građevinski objekti i prirodna sredina koja ih okružuje. Kompleks se nalazi na desnoj obali Svrljiškog Timoka, a ambijentalnom sredinom je čine brdsko zaleđe, u čijem podnožju je nastala, i centralni gradski park, na levoj obali reke, Spomen park.

Duž današnje komunikacije Keja Dimitrija Tucovića nalaze se objekti koji se prostorno mogu podeliti u dve celine – gornji i donji niz. Gornji niz je najstariji deo čaršije, koga čine prizemni objekti, sagrađeni u periodu do 1875. godine. Opstali su za vreme srpsko – turskih ratova od 1875. do 1878. godine i velikog požara 1876. godine. U tom periodu je uništen veliki broj objekata.

U sklopu donjeg niza ima objekata nastalih i kasnije. Jedinstvo gornjeg i donjeg dela čaršije, narušeno je objektima nastalim pedesetih godina prošlog veka, koji se nalaze na prelazu između ove dve podceline, koji se svojom arhitekturom ne uklapaju u ambijent.

Objekti gornjeg niza, bili su sa starijim zanatsko trgovačkim radnjama, dok su objekti donjeg niza u prizemlju imali lokale a na spratu stambeni prostor. Stariji deo čaršije, sa prizemnim objektima, predstavlja nasleđenu čaršiju, preuzetu od Turaka, koji su razdvajali poslovni od stambenog prostora. Krajem XIX i početkom XX veka nastao je donji niz spratnih objekata Stare čaršije.

Prizemlje je oduvek bilo rezervisano za javne sadržaje, a sprat za stanovanje. Od trgovačkih i zanatskih lokala koji su nekada postojali: mešovita roba, krojači, ćurdžije, sarači, opančari,…

Pojedini od ovih zanata, pored novijih (fotografski, ugostiteljski), postoje i danas. To znači da su dobrim delom sačuvani ostaci funkcionalnih sadržaja, značajnih za razvoj privrede i zanatstva u prošlosti Knjaževca.

 

 

DŽERVINOVA VILA

 

Na Džervinovom brdu iznad grada 1939. godine izgrađena je Džervinova vila po ugledu na vile u banji Karlove Vari u Češkoj.

dzervinova.vila
Vila Džervin

Građevinu je u četvrtoj deceniji XX veka sagradio čuveni knjaževački i beogradski kafedžija i hotelijer Đorđe Cvetković.

Bio je vlasnik čuvene beogradske kafane „Kolarac”, i veliki vojni liferant, jedan od pionira srpske kinematografije.

Raskošna građevina, sa prizemljem, dva sprata i vidikovcem, bila je iznutra opremljena najluksuznijim nameštajem, koji je jednim delom dopremljen iz Češke.

Građevina je bila opasana ukrasnim zidom visine 3 metra. Divili su joj se i spolja i iznutra, a ugledan je bio i vinograd oko vile, sa najpoznatijim sortama grožđa onog vremena.

 

 
MOSTOVI

 

Kroz Knjaževac teku Svrljiški i Trgoviški Timok, koji se u neposrednoj blizini centra grada spajaju i čine Beli Timok.

Često se za Knjaževac koristi naziv Mala Venecija, zbog gradskog jezgra – Stare čaršije kao i sedam mostova koji presecaju reke, a spajaju ljude.

stara.carsija
Kameni most

Svrljiškim Timokom, koji teče kroz sam centar grada plovili su nekada čamci. Mostovi predstavljaju vrlo bitne komunikacione spone za Knjaževac.

Najpoznatiji most u Knjaževcu je „kameni most” , koji je projektovao inženjer Borivoje Radenković 1913. godine. U vreme kada je sagrađen bio je to najveći most od armiranog betona u Srbiji.
2013. godine u okviru manifestacije „Noć muzeja”, u organizaciji Zavičajnog Muzeja Knjaževac, obeležen je vek postojanja ovog mosta.

Interesantan je i „drveni most” ili „most ljubavi” takođe na Svrljiškom Timoku, na kome su se mnoge ljubavi rasplamsale.

 

 

SPOMEN – PARK

 

„Spomenik Timočanima palim u ratovima i revoluciji” i predstavlja ambijentalnu celinu koja se nalazi u užem centru grada, a na mestu nekadašnjeg centra.

spomen.park
Spomen – park

Ova galerija spomenika na otvorenom, stvorena je prema projektu poznatog arhitekte Bogdana Bogdanovića. Poseban pečat ovoj celini daje fontana sa skulpturom umetnika Petra Palavičinija.

Na rečnoj terasi ispod parka nekada je bila smeštena pozornica Festivala kulture mladih Srbije. Uz prijatne zvuke scenskih izvođenja Timokom su plovili čamci i kanui.

Danas Spomen – park predstavlja obaveznu stanicu posetioca, s obzirom da se sa mostića u parku pruža prelep pogled na Staru čaršiju.

U večernjim časovima park je stecište zaljubljenih parova, koji uživaju u zalasku Sunca i „svetlucanju” Timoka pod prigušenim uličnim svetiljkama.

 

 

>Dodaj komentar