Plodonosna reka Timok, zlatonosi planinski potoci i Stara planina oduvek su bili interesantni za nastanjivanje.

 

Najstariji dokaz ljudske postojbine na teritoriji opštine Knjaževac je pećinski crtež, u ataru sela Gabrovnica, koji datira iz praistorije.

Prostor oko Knjaževca, nekadašnjeg Gurgusovca, naseljavala su razna plemena Tribali, Mezi i drugi, koji su ovdašnju najveću reku nazvali „Tim aqua” (Crna voda). Plinije pominje pleme Timahi, koje živi na ovom prostoru. Na pragu nove ere u ove krajeve dolaze Rimljani i reku nazivaju Timahus. Tokom perioda rimske vladavine zna se da su na ovoj teritoriji postojala dva lokaliteta Timacum maisus (Veliki Timok) Timacum minus (Mali Timok).

K2
Knjaževac nekad

Ovim krajevima prošle su mnoge vojske. Mnogo se ratovalo, palilo, razaralo i nanovo gradilo i obnavljalo.

Ovuda su prošle horde Huna i Avara, a za njima prostranu dolinu Timoka naselili su Sloveni. O slovenskom plemenu Timočani i njihovom knezu Bornu, prve vesti potiču iz 818. godine.

Timočani su menjali gospodare. Živeli su pod vlašću Franaka, Bugarske i Vizantije, o čemu svedoče ostaci mnogobrojnih srednjevekovnih naselja i crkvi, sačuvanih u okolini grada.

Turci ovu oblast osvajaju 1396. godine. Turski izvori tek 1455. godine govore da je u Timočkoj nahiji bilo stotinak sela, među kojima je i selo Gurgusovče.

Tri stotine godina kasnije o Gurgusovcu je zapisano da se nalazi na Malom Timoku, koji prolazi kroz varošicu, preko koga se nalazi drveni most.

Timočka palanka, kako su je Turci nazivali, imala je 120 srpskih i 46 turskih kuća, dve džamije, jednu zidanu a drugu drvenu. Imala je dve kafane i dva hana. Na uzvišici je bilo tursko naselje ograđeno palisadom, sa posadom od oko 100 ljudi i nekoliko topova. Ispod je prolazio put Niš-Vidin. Na sredini je postojao trg, što ukazuje da je Knjaževac, tadašnji Gurgusovac, bio trgovački centar.

 

O poreklu imena Gurgusovac

 

O poreklu imena Gurgusovac postoji više verzija. Po jednoj verziji, ime grada je nastalo po Grguru, najstarijem sinu despota Đurđa.

Po drugoj, po golubovima gurgusanima, kojih je mnogo bilo u okolnim šumama, a po trećoj ime vodi poreklo od Đurđeve vode u blizini Miletine crkve, nedaleko od Knjaževca, koju su Turci nazivali Gjurgu-su („su˝ znači voda).

Posle oslobođenja od Turaka i pripajanja Srbiji 1833. g. Gurgusovac je razvio sve gradske funkcije mada je i dalje najveći deo stanovništva živeo od poljoprivrede.

O izgledu varoši sredinom XIX veka svedoče „Serbske novine” iz 1851. godine:

 

„Ko je pre petnaest godina video i poznavao Gurgusovac, pa ondašnje stanje njegovo sa sadašnjim sravni, taj mu zaista neće odreći veliki napredak.

Onda su mogle videti se u njemu po najviše slamom, košarama pokrivene kuće, a sad takođe videti sve lepo sagrađene i pokrivene ćeremidom. Osim toga, mehane, dućane i to u većem broju nego pre. Velika i bogata čaršija prostire se na dve strane od stare široke glavne ulice napunjene mehanama i dućanima.

No što kao najveći ukras varoši služi i svakoga Srbina u umiljenje dovodi, jeste velika i prekrasna crkva, a pored nje lepa škola. Osim toga još se diči Gurgusovac jednom dobro urađenom opštinskom bolnicom, među prvima u Srbiji sagrađenom.

 

Naziv Knjaževac

 

Ime Knjaževac dobija 17. januara 1859. godine po Knjazu Milošu Obrenoviću, koji je tog dana u Gurgusovcu boravio i naredio paljenje zloglasne Gurgusovačke kule (koja je za narod bila simbol mraka i ropstva).

Zakonom o mestima 1886. godine Gurgusovac je formalno proglašen za varoš.

U periodu od 1875 – 1877. godine na kratko grad ponovo okupiraju Turci. 1883. godine posle oslobodilačkih ratova, zbog nerešenih političkih i ekonomskih prilika došlo je do izbijanja Timočke bune. Neposredan povod bune bilo je oduzimanje oružja od narodne vojske po naredbi kralja Milana Obrenovića, a njene vođe bili su Aleksa Aca Stanojević, Gavra Aničić, Ljuba Božinović i drugi.

Od 1913. u toku balkanskih ratova, ovaj kraj je vrlo često bio napadan od strane Bugarske, čak je 1915. godine bio i okupiran. Srpska vojska i francuska konjička brigada 15. oktobra 1918. oslobodile su Knjaževac.

U toku Drugog svetskog rata ovaj kraj okupiraju Nemci (1941. godine) do konačnog oslobođenja 10. oktobra 1944. godine.

Posle oslobođenja grad se naglo razvija. Rudnici u okolini ponovo se otvaraju, stvaraju se industrijski pogoni umesto nekadašnjih malih zanatlijskih radnji, a to sve utiče na velike migracije stanovništva iz sela u grad.

 

 

>Dodaj komentar